Nysa – Szlakiem Nyskich Kościołów

Nysa to trzecie co do wielkości mieście województwa opolskiego. Historycznie stolica dawnego księstwa biskupiego. Zapraszamy do lektury.

Z życia Świat Gór:

Zaczynamy wyjątkowy tydzień na blogu. Dlaczego? W tym tygodniu przypadają kolejne urodziny Świat Gór – Czyli blog o górach. Jesteśmy z już 4 lata, a dokładnie od 9 marca 2013 roku. W związku z kolejną rocznicą w dniu rocznicy ogłosimy urodzinowy konkurs. Bądźcie czujni – przygotowaliśmy ciekawe nagrody dla zwycięzców

Tym razem zmieniamy klimat z wycieczek górskich na krajoznawcze i zapraszamy wszystkich do lektury ostatniej relacji pochodzącej z września 2016 roku. Wtedy wzięliśmy udział w wycieczce organizowanej w ramach Europejskich Dni Dziedzictwa i udaliśmy się na spacer „Szlakiem Nyskich Kościołów”.

Wrzesień 2016 na blogu dziś można uznać za domknięty. Cały czas jednak pozostaje jeszcze kilka wpisów do dodania. W kolejce czekają relacje z Czupla i Skrzycznego, Zaltmana, wycieczki krajoznawczej do Kopernik oraz wykładu o Martinie Helwigu.

Przed nami aktywny weekend. W sobotę ruszamy razem z PTTK Tryton w Góry Orlickie aby zdobyć najwyższy szczyt, zaliczany do Korony Sudetów – Velką Destną (1115 m.n.p.m.) oraz Anensky Vrch (991 m.n.p.m.) z ciekawą wieżą widokową. Natomiast w niedzielę kolejny spacer po Nysie również organizowany przez PTTK Tryton – gorąco polecamy, więcej info na profilu fb naszym oraz PTTK Tryton.

Natomiast w kolejny weekend kolejne wielkie wydarzenie. Również razem z PTTK Tryton ruszamy na dwa dni do Lwowa. Miasta do którego zawsze chcieliśmy się z Darią wybrać. To będzie niesamowity wyjazd, po którym relacje na pewno pojawią się na blogu.

Zachęcamy do czytania naszych relacji, komentowania ich, a także udostępniania. Niech Wasi znajomi również dowiedzą się o naszym blogu Świat Gór. Zapraszamy także na nasz profil na Facebooku oraz na Instagramie.

Relacja:

Naszą wycieczkę rozpoczynamy w Bastionie św. Jadwigi gdzie znajduje się Punkt Informacji Turystycznej. Wycieczka organizowana jest w ramach odbywających się właśnie Europejskich Dni Dziedzictwa. Naszym przewodnikiem będzie Jarosław Srębacz, pracownik Informacji Turystycznej, a zarazem sekretarz Miejskiego Koła PTTK Tryton w Nysie.

Na początku Jarek przedstawia nam krótko plan dzisiejszej wycieczki. Dziś udamy się szlakiem nyskich kościołów, oczywiście nie wszystkie uda nam się zwiedzić. W planie są tylko te położone w obrębie rynku.

Spora grupa zebrała się do udziału w wycieczce. Wszyscy razem po krótkim przemówieniu Jarka wychodzimy z terenu Bastionu św. Jadwigi, skręcamy w prawo i kierujemy się w stronę Wieży Ziębickiej przy której oczywiście zatrzymujemy się na chwilę. Tutaj Jarek krótko opowiada o samej wieży:

Wieża Ziębicka jest drugą z zachowanych wież przybramnych w średniowiecznych murach obronnych Nysy. Zbudowana w połowie XIV wieku w późniejszym czasie w XVI i XVII wieku rozbudowana i podwyższona (obecnie o wysokości 42 metrów).

Według legendy w XV wieku doszło do poważnego sporu między mieszkańcami Nysy i pobliskich Ziębic, który z czasem przerodził się w konflikt zbrojny. Mieszczanie nyscy najechali na Ziębice i je zdobyli. Wynieśli stamtąd łupy, a jako trofeum zabrali kamiennego lwa. Od tego czasu posąg ten znajduje się w Nysie i nosi nazwę „lwa ziębickiego”. Początkowo umieszczony był w Bramie Ziębickiej, którą rozebrano końcem XIX wieku. Po zburzeniu bramy przeniesiono go do miejskiego parku, a w 1920 roku władze miasta zdecydowały się na umieszczenie go w ścianie Wieży Ziębickiej.

Warto zwrócić uwagę na regularne kwadratowe otwory między cegłami. Są to pozostałości po „rusztowaniach” tworzonych podczas budowy wieży. Z czasem obcięte drewniane pozostałości belek zbutwiały pozostawiając małe kwadratowe „dziurki”.

Zaczynamy wycieczkę.

Daria z uśmiechem wsłuchuje się w opowieści Jarka.

Wieża Bramy Ziębickiej.

Po krótkiej przerwie kontynuujemy naszą wycieczkę. Teraz kierujemy się w stronę Diecezjalnego Domu Formacyjnego, przed którym oczywiście zatrzymujemy się na kolejną krótką przerwę. Tutaj również dowiadujemy się kilka ciekawostek na temat tego miejsca:

Diecezjalny Dom Formacyjny w swej historii był klasztorem Zakonem Bożogrobców, którzy zostali sprowadzeni do Nysy w XIII wieku. Początkowo na Starym Mieście prowadzili szpital pw. NMP oraz kościół Maryi w Różach skąd po zniszczeniach husyckich przenieśli się na Rynek Solny.

W 1622 roku, kiedy do Nysy zostali sprowadzeni Jezuici, Bożogrobcy zostali zmuszeni do zmiany siedziby. Dzięki mecenatowi Franciszka Ludwika von Neuburga powstaje w latach 1708-1713 budynek klasztorny, po wybudowaniu, którego powstaje dopiero kościół Piotra i Pawła. W 1810 roku nastąpiła kasata zakonu.

W późniejszych latach w pomieszczeniach klasztoru mieścił się szpital, który prowadziły siostry boromeuszki. Klasztor wraz z kościołem przeszedł okres wojenny bez większych szkód Od 1949 roku w klasztorze mieściło się Wyższe Seminarium Duchowne Śląska Opolskiego, które w 1997 roku przeniesiono do Opola Obecnie klasztor to siedziba Diecezjalnego Domu Formacyjnego.

Ruszamy w dalszą drogę, lecz po kilkudziesięciu metrach ponownie się zatrzymujemy, gdyż stajemy przed pierwszym kościołem na dzisiejszej trasie, który będzie zwiedzać, mowa o kościele pw. św. Piotra i Pawła. Tutaj zatrzymujemy się przed znajdującą się przed kościołem figurą św. Jana Nepomucena i Jarek opowiada nam o samym świętym oraz oczywiście o kościele, do którego po chwili wchodzimy:

Od czasów średniowiecznych do sekularyzacji w 1810 roku przebywali w Nysie Bożogrobcy, czyli Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie. Oficjalna nazwa zakonu to – Kanonicy Regularni Stróże Świętego Grobu Jerozolimskiego. Do zadań bożogrobców należała obrona chrześcijańskich miejsc męki Jezusa, w tym Grobu Świętego.

To właśnie do tego zakonu należało arcydzieło barokowej pobożności w Księstwie Nyskim. Dzięki mecenatowi biskupa wrocławskiego Franciszka Ludwika von Neuburga, doszło do wybudowania w dla bożogrobców nowej placówki. Początkowo mieli klasztor w innym miejscu, dokładniej na rynku solnym.

Wewnątrz kościoła znajdują się znakomite freski iluzjonistyczne autorstwa znanych malarzy braci Tomasza i Feliksa Schefflerów (poświęcone historii i apoteozie Krzyża Świętego – z jakiegokolwiek miejsca oglądamy krzyż wydaje się on wisieć pionowo). W kościele ponadto znajduje się kaplica z kopią Grobu Jezusa. Szczęśliwym trafem kościół, jego całe wyposażenie jak i wspaniałe freski przetrwały wszelkie działania wojenne nietknięte i zachowały się po dziś dzień.

Jan Nepomucen urodził się w miejscowości Pomyk koło Pilzna pomiędzy 1340 a 1350 rokiem. Był wikariuszem generalnym arcybiskupa praskiego Jana z Jenstein. Jako zastępca arcybiskupa w tym czasie był rzekomo osobistym spowiednikiem królowej Zofii – żony panującego Wacława IV, króla Czech, który nie należał do władców łagodnych.

Okoliczności związane ze śmiercią Jana Nepomucena są zagadkowe i istnieje wiele ich wersji. Najprawdopodobniej śmierć Jana związana była z zatargiem pomiędzy Wacławem IV a wspomnianym arcybiskupem Janem z Jenstein.

W obliczu tego konfliktu i Jan Nepomucen, jako wierny wykonawca poleceń arcybiskupa popadł w niełaskę władcy. Wraz z dwoma innymi kapłanami (których później uwolniono), został uwięziony i poddany okrutnym torturom. Jego cało zrzucono nocą 1393 r. z mostu Karola do Wełtawy.

Legenda mówi, że stracił życie z powodu odmowy królowi Wacławowi IV ujawnienia tajemnicy spowiedzi małżonki królowej Zofii, którą władca podejrzewał o niewierność. Po śmierci Jana Nepomucena nastąpił rozwój jego kultu.

Św. Jan Nepomucen jest patronem mostów, spowiedników, szczerej spowiedzi, dobrej sławy i honoru. Chroni przed obmową i zniesławieniem, a według tradycji ludowych także przed powodzią i suszą.

Diecezjalny Dom Formacyjny.

Kościół św. Piotra i Pawła.

Daria przed kościołem.

Ołtarz w kościele.

Fragment ołtarza.

Polichromie iluzjonistyczne.

Fragment polichromii.

Fragment polichromii.

Ambona.

Św. Jan Nepomucen.

Po wyjściu z kościoła udajemy się w stronę znajdującego się w pobliżu jednego z symboli miasta – Fontanny Trytona. Tutaj również zatrzymujemy się na chwilę, a Jarek opowiada nam o fontannie:

Fontanna Trytona powstała na początku XVIII wieku za czasów biskupa Franciszka Ludwika von Neuburga to kolejny znany symbol Nysy. Wykonana z znanego marmuru sławniowickiego, wzorowana jest na rzymskiej fontannie dłuta Lorenza Berniniego – Fontana Del Tritone na Piazza Barberini w Rzymie.

Nyska fontanna miała symbolizować nie tylko dobrobyt miasta w czasach spokoju i ładu, ale i zaznaczyć wysoki status jego mieszkańców. Podkreśla to znajdujący się na kartuszu fontanny symbol SPQN (nawiązujący do skrótu SPQR), który tłumaczy się „Senatus Populusque Nissiensis” czyli „senat i lud nyski”.

Duża sadzawka zbudowana na planie kwadratu, z zaokrąglonymi narożnikami. Balustrada fontanny otacza dużych rozmiarów trzon, na którym wyrzeźbiono cztery delfiny z otwartymi paszczami, zwrócone w cztery strony świata.

Trzon wieńczy czara w kształcie muszli, na której umieszczona jest postać klęczącego Trytona, przedstawionego jako półczłowiek-półryba, z uniesionymi rękoma, grającego na muszli. Jest to barokowy symbol pokoju i harmonii.

Fontanna Trytona.

Nasza grupa przy Fontannie Trytona.

Nasz przewodnik Jarek opowiada o nyskim rynku.

Ruszamy w dalszą drogę. Teraz kierujemy się ulicą celną w stronę kolejnego kościoła, którym będzie Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Jest to drugi kościół który odwiedzimy podczas dzisiejszej wycieczki. Oczywiście wpierw zatrzymujemy się przed kościołem gdzie Jarek pokrótce opowiada nam o nim, a po chwili wchodzimy do środka:

Kościół pełnił pierwotnie funkcję kaplicy przy bramie Celnej. Został ufundowany w 1372 roku przez wdowę Annę po nyskim mieszczanie Hanco Isenecherze. Przekazując pieniądze, zastrzegła w testamencie, że w każdy czwartek kilkoro uczniów z pobliskiej szkoły winno się modlić za nią i jej męża. Pod koniec XIX wieku kościół został przebudowany. Od 1995 roku w ołtarzu jest wystawiony Najświętszy Sakrament, a kościół jest miejscem całodziennej adoracji.

Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.

Wnęwtrze kościoła Zwiastowania.

Po wyjściu z kościoła kierujemy się w stronę Rynku Solnego, czyli miejsca związanego z Zakonem Jezuitów, gdzie znajduje się kolejny kościół. Tego akurat dziś nie zwiedzimy wewnątrz gdyż jest on otwierany tylko w przypadku mszy świętej w niedziele. Zatrzymujemy się jednak na samym rynku solnym, gdzie poznajemy historię tego ważnego w historii Nysy miejsca:

Na Rynku Solnym, znajduje się najstarszy na Śląsku Zespół Jezuicki, na który składa się: Seminarium św. Anny, Colegium i Gimnazjum Jezuickie oraz Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Rynek Solny zamyka Dom Macierzysty Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety.

Jezuitów do Nysy sprowadził w 1622 roku biskup Karol Habsburg. Jego zamiarem było utworzenie w Nysie silnego ośrodka religijnego kształcącego młodzież na wszystkich wydziałach uniwersytetu jezuickiego. W Nysie miał powstać pierwszy uniwersytet katolicki na Śląsku.

Seminarium św. Anny powstało w 1630 roku. Wezwanie wiąże się z wdową po burmistrzu Nysy Anną Gebauer, która w testamencie przeznaczyła cały swój majątek na budowę seminarium. W czasie wojny trzydziestoletniej budynek seminarium został zniszczony i dopiero w 1656r.

Jezuici odbudowali seminarium we wczesnobarokowym stylu wzorowanym na włoskich pałacach miejskich. W czasach pruskich w latach 1810-1851 znajdowała się tu fabryka broni. Obecnie znajduje się w nim Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopni im. Witolda Lutosławskiego w Nysie.

W drugiej połowie XVII wieku powstał budynek kolegium. Nazwa kolegium to nazwa domu zakonnego, czyli klasztoru-wspólnoty mającej m.in. duchowe kształcenie. Gimnazjum powstało jako ostatnie w latach 1722-1725 przy wsparciu biskupa Franciszka Ludwika von Neuburga. Budynek był gruntownie przebudowany w XIX wieku.

Zbudowana w 1725 r. brama połączyła oba budynki jezuickie. Bramę zdobi monogram obrany w XVI wieku przez Towarzystwo Jezusowe jako stało godło/symbol. Pojawiły się wtedy różne interpretacje skrótu IHS, m.in. Jezus Zbawca Ludzi.

Nyska szkoła cieszyła się bardzo dobrą renomą. W jego murach kształcił się m.in. przyszły król Polski Michał Korybut Wiśniowiecki. Gimnazjum w 1924r. otrzymało nazwę, Carolinum na cześć założyciela bpa. Karola Habsburga.

Dopiero końcem XVII wieku zbudowano obecny kościół jezuicki. Jest on pierwszą budowlą sakralną na Śląsku wzniesioną przez Jezuitów. Wcześniej w tym miejscu stał gotycki kościół należący do Bożogrobców.

Jak większość kościołów jezuickich i ten jest wzorowany na rzymskim kościele Il Gesu. We wnękach znajdują się rzeźby przedstawiające świętych jezuickich. Autorem polichromii w tym kościele jest Karol Dankwart. W kościele jezuickim przez pewien czas znajdował się magazyn karabinów (ze znajdującej się w seminarium fabryki), a przez jakiś czas nawet trzymano tutaj jeńców francuskich.

Dom Macierzysty Zgromadzenia Sióstr Św. Elżbiety powstał dzięki staraniu założycielki zgromadzenia – Marii Merkert w latach 1863-1865r. Wewnątrz można zobaczyć kaplicę pw. św. Rodziny, kapitularz oraz pokój pamięci Marii Merkert.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Nasza grupa na rynku solnym.

Nasza grupa na rynku solnym.

Rynek solny.

Z rynku solnego kierujemy się w stronę pałacu i dworu Biskupów Wrocławskich, tam jednak nie zatrzymujemy się. Wszak jest to wycieczka szlakiem kościołów. Przechodzimy również obok dawnej komendantury Twierdzy Nysa. Wychodzimy na ulicy Chodowieckiego, którą teraz kierujemy się w stronę Wieży Wrocławskiej.

Po drodze mijamy budynek główny PWSZ w Nysie, na którym widnieje tablica poświęcona znanemu wybitnemu astronomowi, który był pierwszym rektorem gimnazjum jezuickiego w Nysie. Był odkrywcą czarnych plam na słońcu. Do obserwacji słońca stworzył helioskop, był również twórcą pantografu używanego do dziś.

Idąc dalej przechodzimy tuż obok kościoła św. Barbary przy którym zatrzymujemy się na chwilę:

 

Późnogotycki kościół św. Barbary powstał na przełomie XIV/XV wieku jako kaplica szpitala św. Barabary. Szpital, który pełnił rolę przytułku dla ubogich mieszczanek powstał wcześniej, prawdopodobnie w 1341 roku z fundacji biskupa Przecława z Pogorzeli.

Wskutek kolejnych przebudowań w stylu renesansu i baroku zatracił swe pierwotne gotyckie cechy stylowe. Wyraźnie widoczna jest elewacja szczytowa z charakterystycznymi dla gotyku blendami, które oznaczały dosłownie w domu pana mieszkań jest wiele.

Od około połowy XVIII wieku należał do zakonu franciszkanów aż do sekularyzacji, kiedy to został przekazany wyznawcom religii protestanckiej. Obecnie należy do gminy ewangelicko-augsburskiej oraz do zielonoświątkowców.

Kościół św. Barbary.

Ruszamy w dalszą drogę. Przechodzimy tuż obok Wieży Wrocławskiej przy której jednak się nie zatrzymujemy, lecz zmierzamy w stronę Pięknej Studni, przy której kolejna przerwa:

Piękna Studnia to fundacja nyskiego burmistrza Caspara Naasa. Wykonana w drugiej poł. XVII w. przez Wilhelma Hellewega który w Nysie był zarządcą mennicy biskupiej oraz nadzorcą arsenału biskupiego. Stanowi jeden z najcenniejszych zabytków nyskiego rzemiosła artystycznego.

Posiada kutą w żelazie ozdobną obudowę ochronną, która miała chronić przez zatruwaniem wody przez szpiegów wysyłanych podczas Wojny Trzydziestoletniej przez Szwedów. Służyła ona mieszkańcom Nysy niemal do końca XIX wieku. Na jej szczycie, dwugłowy orzeł Habsburgów.

Przed piękną studnią.

Spod Pięknej Studni udajemy się do ostatniego punktu naszej dzisiejszej wycieczki, czyli najważniejszego nyskiego kościoła – Bazyliki Mniejszej pw. św. Jakuba i św. Agnieszki. Wchodzimy do środka jednak ze względu na to iż za kilkanaście minut ma się rozpocząć msza, mamy bardzo mało czasu na zwiedzanie. Odwiedzamy tylko część z najważniejszych miejsc znajdujących się wewnątrz. Pominiemy opis wnętrza, a zamieścimy tylko zdjęcia i ogólny opis Bazyliki:

 

 

Górujący nad miastem kościół św. Jakuba i św. Agnieszki, to obecnie jeden z najcenniejszych zabytków w Nysie. Legenda głosi, że zastąpił on drewnianą kaplicę stojącą w X-XI wieku, wybudowaną na miejscu pogańskiego kultu. W 1198 r. biskup wrocławski Jarosław konsekrował nowy murowany kościół wykonany w stylu romańskim.

Obecny znany nam kształt świątynia uzyskała na początku XIV wieku. Uszkodzenia związane z najazdem mongolskim oraz późniejszy pożar spowodowały konieczność odbudowy. Udało się to dopiero dzięki silnemu wsparciu biskupa Wacława.

Zgodnie z intencją fundatora nyska fara miała nie tylko być świątynią godną księcia-biskupa, ale i podkreślać przynależność do stolicy Piotrowej. Sama odbudowa prowadzona była w dwóch etapach. Kościół ostatecznie odbudowany w latach 1424-1430 w stylu gotyckim pod kierownictwem słynnego architekta Piotra z Ząbkowic.

Do kościoła wchodzi się przez wybudowaną w stylu neogotyckim kruchtę, nad którą umieszczono trzy figury świętych, idąc od lewej są to: św. Jadwiga, św. Jakub i św. Agnieszka.

Ogromna bryła kościoła robi wrażenie. Kościół nakryty został dachem dwuspadowym o powierzchni 4 tysięcy metrów kwadratowych dzięki czemu zaliczany jest do najbardziej stromych w Europie. W związku z tym że bryła kościoła nie pozwalała na zawieszenie dzwonu, tuż obok kościoła postawiono dzwonnicę na wzór włoskiej Campanilli.

Kościół jest orientowany, zbudowany z jasnoszarego piaskowca i cegły. Wewnątrz znajduje się jeden z najbogatszych na Śląsku zbiór epitafiów i pomników nagrobnych. Pochowanych jest tutaj 8 biskupów wrocławskich oraz w posadzce prezbiterium wmurowane jest serce jednego z biskupów.

W wyniku działań wojennych świątynia przeżyła największy w swej historii kataklizm. Spłonął między innymi dach, zawalił się szczyt zachodni, poważnemu zniszczeniu uległo większość wyposażenia. Inicjatorem odbudowy kościoła był ks. Józef Kądziołka. Prace na dobre ruszyły w roku 1957, a ponownego poświęcenia kościoła dokonał kardynał Stefan Wyszyński.

W 2009 roku w Watykanie został podpisany przez papieża Benedykta XVI dekret, który nadał kościołowi w Nysie tytuł bazyliki mniejszej. Tytuł ma znaczenie historyczne i honorowe. Rozporządzeniem Prezydenta w 2011 bazylika została uznana za pomnik historii.

Bazylika Mniejsza pw. św. Jakuba i św. Agnieszki oraz Dzwonnica.

Wnętrze bazyliki.

Nasza grupa w wnętrzach bazyliki.

Nagrobek biskupa Jana VI von Sitsch

Nagrobek Marcina Gerstmanna

Kaplica Trójcy Świętej.

Trumna z prochami błogosławionej Marii Merkert.

Płyta nagrobna biskupa Wacława.

Nagrobek biskupa Jakuba Salzy.

Po szybkim zwiedzeniu wnętrza i wyjściu z Bazyliki, nasz przewodnik Jarek opowiada jeszcze o samej Bazylice. Jest również czas na zadawanie pytań, których kilka pada. Po czym dziękuje wszystkim za uwagę i w taki sposób kończy dzisiejszą wycieczkę.

Bardzo ciekawa była to wycieczka, czasami człowiek poszukuje ciekawostek w innych miejscowościach nie wiedząc co tak naprawdę skrywa jego miejscowość. Warto poznawać historię swojego miasta, gdyż może być ona naprawdę ciekawa. Gorąco zachęcamy do odwiedzania Nysy, zapewniamy, że jest co zwiedzać – nie są to tylko kościoły. Zainteresowanych odsyłamy do działu kontakt zawsze można się nas o coś poradzić.

Adrian Kołodziej
O Adrian Kołodziej 221 artykułów
Nazywam się Adrian, od urodzenia związany jestem z Nysą (woj. Opolskie). Swoją górską przygodę rozpocząłem w 2007 roku, kiedy to pierwszy raz wybrałem się na wycieczkę górską w Tatry. Od tamtej pory góry to moja życiowa pasja, którą postanowiłem rozwinąć w 2013 roku tworząc blog: Świat Gór – Czyli blog o górach. Od 2015 roku natomiast moim górskim wyprawom towarzysz moja narzeczona Daria, dużo pomagając mi. Dlatego też stał się naszą wspólną stroną internetową. Zapraszam serdecznie do częstszego odwiedzania naszego bloga.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*


This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.