Jawor

Jawor to miasto położone nad Nysą Szaloną na Równinie Jaworskiej, będącej częścią Równiny Chojnowskiej. Zapraszam.

Relacja:

W dzisiejszej relacji zapraszam na opis kolejnej wycieczki w ramach mojego urlopu w 2021 roku. Ten postanowiłem spędzić w głównej mierze w Sudetach Zachodnich. Udało mi się odwiedzić m.in. Góry Izerskie, Kotlinę Jeleniogórską, Pogórze Izerskie, Góry i Pogórze Kaczawskie czy Pogórze Wałbrzyskie, a przez większość urlopu towarzyszył mi kolega z kurs Włodek Kotwas.

Czwartego dnia urlopu przeszedłem bardzo ciekawą trasę po Pogórzu Kaczawskim, odwiedzając Wąwóz Myśliborski, Radogost czy Małe Organy Myśliborskie. Pożegnałem się również z Włodkiem, a po zakończonej wycieczce ruszyłem do Jawora na nocleg. Jako, że pora jest wczesna szybko kwateruję się w ośrodku, a następnie ruszam na spacer po mieście.

W tym miejscu warto wspomnieć, że Jawor to miejscowość, która prawa miejskie otrzymała w XIII wieku. Dynamicznie rozwijające się miasto wyrosło w jeden z najsilniejszych ośrodków dolnośląskiego tkactwa. Sprzyjało temu między innymi nadanie prawa mili oraz prawa składu i wolnego handlu solą w okręgu miejskim. Do 1392 roku Jawor wchodził w skład samodzielnego księstwa piastowskiego. Później stał się domeną królów czeskich, miastem królewskim i stolicą prowincji.

Wiek XVI to wiek reformacji. Nowe wyznanie stało się wkrótce dominującym w regionie jaworskim. Nie zmieniły tego nawet okrutne represje wojny 30-letniej. Wojna między katolickim południem i protestancką północą przyniosła jedynie zniszczenie i śmierć. Kompletnie spalone miasto dopiero pod koniec wieku podniosło się z tej klęski. XVIII wiek przyniósł jaworzanom nieszczęście wojen śląskich, kolejną zmianę władców na królów pruskich i całkowite zniszczenie miasta przez wielki pożar w 1776 roku.

Wiek XIX był dla Dolnego Śląska stuleciem praktycznie wolnym od wojen. Zaowocowało to burzliwym rozwojem lokalnej gospodarki i szybkim przyrostem liczby ludności w drugiej połowie stulecia. Powstały nowe dzielnice, miasto przekroczyło znacznie granice średniowiecznej starówki. Uruchomiono pierwszą linię kolejową, od 1901 roku jaworzanie mogą korzystać z telefonów.

Międzywojenne dwudziestolecie to z małymi wyjątkami czasy stagnacji. W 1919 roku miasto zostało zelektryfikowane. W 1945 roku Jawor po raz kolejny zmienił przynależność państwową – 28 kwietnia przybyła pierwsza grupa polskiej administracji rządowej. Zdewastowane przez Armię Radziecką miasto zostało stosunkowo szybko odbudowane i rozbudowane.

Moją wycieczkę po mieście rozpoczynam od ulicy Klasztornej, tutaj znajduje się poklasztorny zespół oo. Bernardynów w którym funkcjonuje dziś Muzeum Regionalne. Kompleks składa się z klasztoru i kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Kościół wybudowany został w XV wieku. W 1489 roku odbyło się poświęcenie świątyni. W latach 1565-1638 w budynku klasztornym mieściła się szkoła protestancka. Na początku XIX wieku zlikwidowano zakon. Od połowy XIX wieku klasztor popadał w ruinę. W 1964 roku budynki poklasztrone zostały przekazane Muzeum Regionalnemu. Remont trwał ponad dwadzieścia lat. W Muzeum prezentowane są zabytki historyczne i artystyczne dokumentujące dzieje miasta Jawora i okolic.

Jawor - poklasztorny zespół oo. Bernardynów.
Jawor – poklasztorny zespół oo. Bernardynów.

Kawałek dalej znajduje się kaplica św. Wojciecha o której wzmiankowano już w XXIV wieku, jako o kaplicy szpitalnej. W średniowieczu teren, na którym stała kaplica należał do Żydów, zaś kaplica była wówczas synagogą. Później przemieniono ją na kaplicę szpitalną. W 1729 r. przebudowano ją w stylu barokowym, nadając zarazem obecny wygląd.

Jawor - kaplica św. Wojciecha.
Jawor – kaplica św. Wojciecha.

Następnie kieruję się na tutejszy rynek. Odwiedzam punkt informacji turystycznej, gdzie otrzymuję kilka ulotek o mieście, a następnie spaceruję po centralnym placu miasta podziwiając jego uroki. Zabytkowa zabudowa rynku pochodzi w głównej mierze, z XVI i XVII wieku. Rynek ma kształt prostokąta o wymiarach 140×65 m. Najstarsze kamieniczki znajdują się w pierzei południowej. Wschodnia pierzeja została zniszczona w 1945 roku. odbudowano ją w latach 60. XX w. Najważniejszym zabytkiem rynku jest budynek ratusza z gotycką wieżą starego ratusza. Pierwsze wzmianki o ratuszu pochodzą z 1373 roku. Obecny został zbudowany w latach 1895-1897 w stylu neorenesansu niderlandzkiego wg. projektu Gutha.

Jawor - rynek.
Jawor – rynek.
Jawor - ratusz.
Jawor – ratusz.

Opuszczam rynek, a następnie ulicą Kościelną i Szkolną kieruję się do kościoła św. Marcina. Jest to najstarsza świątynia w mieście wzniesiona w stylu gotyckim na przełomie XIII/XIV wieku, zbudowana z kamieni polnych z czworokątną wieżą. Ścianę czołową zdobi gotycki portal, ponad nim jest okrągłe okno z witrażem. Halowe wnętrza nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe.

Wewnątrz kościół posiada wystrój barokowy o wysokiej klasie artystycznej. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający św. Marcina pędzla Feliksa Antona Schefflera. W ołtarzach bocznych znajdują się obrazy Michaela L. Willmanna i jego warsztatu z końca XVII wieku oraz gotycka Madonna z XV wieku. Ambona pochodzi z XVIII wieku.

Jawor - kościół św. Marcina.
Jawor – kościół św. Marcina.
Wnętrze świątyni.
Wnętrze świątyni.

Opuszczam kościół św. Marcina, skręcam w praw i ul. Poniatowskiego kieruję się w stronę ulicy Zielonej. Tutaj skręcam w lewo, idę dalej, a po kilkudziesięciu metrach przede mną pojawia się Park Pokoju. Ten skrywa największą ciekawostkę miasta, a mianowicie Kościół Pokoju.

Warto pamiętać, że kończący wojnę trzydziestoletnią pokój westfalski zaowocował przywilejem cesarskim zezwalającym na budowę kościołów ewangelickich, zwanych Kościołami Pokoju. To zezwolenie zawierało jednak zaskakujące i uciążliwe warunki: świątynia musiała być wzniesiona w ciągu roku i to jedynie z nietrwałych materiałów, musiała stanąć poza murami miasta i nie mogła mieć wież. Te ograniczenia, które miały uniemożliwić wybudowanie lub długie istnienie kościołów, przyczyniły się do powstania świątyń unikatowych w skali światowej. Ich wyjątkowość wynika z połączenia ogromnych rozmiarów z konstrukcją, której dotychczas nie stosowano w tak olbrzymich budowlach. Na Śląsku powstały tylko trzy Kościoły Pokoju (Świdnica, Jawor i Głogów – do dziś zachowały się kościoły w dwóch pierwszych miejscowościach), musiały więc obsługiwać wielką liczbę wiernych.

Kościół Pokoju został zbudowany w latach 1654 – 1655. Projektantem tej świątyni był wrocławski architekt Albrecht von Säbisch. W sprawach ciesielskich doradzał mu Andreas Gamper, mistrz z Jawora. Powstała budowla o kształcie prostokątnym, zakończona trójbocznym prezbiterium. Przy jego budowie zastosowano drewnianą konstrukcję ryglową, wypełnioną zgodnie z cesarskim nakazem gliną i słomą. Wnętrze jest barokowe. Uwagę zwracają czteropiętrowe empory – najstarsze II i IV powstały wraz z budową tej świątyni, ozdobione scenami ze Starego i Nowego Testamentu. Natomiast I i III dobudowane zostały na początku XVIII stulecia, o odmiennej już tematyce – dominują tu wizerunki herbów okolicznej szlachty, niekiedy nawet z wizerunkami ich rodowych siedzib oraz godła cechowe. Ołtarz wykonany został w 1672 roku przez Michaela Schneidera. Przy ścianie zachodniej znajdują się organy zbudowane w 1855 roku. Całość przykrywa sklepienie kasetonowe ozdobione dekoracją malarską. W grudniu 2001 r. świątynia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO, a we wrześniu 2005 r. świątynia obchodziła 350-lecia powstania.

Kościół Pokoju w Jaworze.
Kościół Pokoju w Jaworze.
Wnętrze Kościoła Pokoju.
Wnętrze Kościoła Pokoju.
Organy w Kościele Pokoju.
Organy w Kościele Pokoju.

Za mną wizyta w Kościele Pokoju, a teraz kieruję się na ulicę Grunwaldzką skąd następnie skręcam w ulicę Zamkową, która doprowadza mnie do tutejszego Zamku Piastowskiego. Ten wybudowany został w XIII w. i był siedzibą kasztelana, później księcia Bolka I i jego następców, a od 1392 r. starostów królewskich. Od XVI w. był siedzibą namiestnika cesarskiego. Po zniszczeniach wojny trzydziestoletniej Otto von Nostitz odbudował zamek w formie nowożytnej rezydencji. Ambicją inwestora było stworzenie siedziby na wzór dworu wiedeńskiego, lecz późniejsze przebudowy z XVIII i XIX w. zatarły kształt rezydencji barokowej. Do dziś charakter renesansowy zachowało w części skrzydło zachodnie, a barokowy skrzydło północno wschodnie.

Od 1746 r. aż po koniec lat 50-tych XX w. znajdowało się tu więzienie. W czasie II wojny światowej więziono tu uczestników ruchu oporu z Norwegii i Francji, co upamiętnia pomnik znajdujący się na dziedzińcu. W lipcu 2013 roku zostało udostępnione dla turystów pomieszczenie sali wystawienniczej, w którym mieści się wejście na wieżę. Ja dziś niestety nie mam możliwości wejść na wieżę. Może kiedyś się uda. Tymczasem obchodzę całe założenie dookoła robiąc pamiątkowe zdjęcia.

Jawor - Zamek Piastowski.
Jawor – Zamek Piastowski.

Dalej ulicą Bolesława Chrobrego ponownie wkraczam na rynek i tym samym kończę mój spacer po Jaworze. Jest to bardzo ciekawe miasto, które skrywa wiele ciekawych zabytków na czele oczywiście z Kościołem Pokoju.

O Adrian Kołodziej 228 artykułów
Cześć. Nazywam się Adrian i jestem Przewodnikiem Górskim Sudeckim. Od urodzenia związany jestem z Nysą (woj. Opolskie), a swoją przygodę z górami rozpocząłem w 2007 roku w Tatrach. Od tamtej pory turystyka to część mojego życia. Swoją pasję postanowiłem rozwijać poprzez utworzenie w 2013 roku bloga Świat Gór, gdzie dziś prezentuję moją turystyczną działalność.

Bądź pierwszy, który skomentuje ten wpis!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


*


Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.